تبلیغات
هخامنش کرمان

آمار بازید

کل بازدیدها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه پیش :
به روز رسانی :

۱۰ بهمن، جشن سده

جشن سَده

 

 

واژه ی سده

بیشتر دانشمندان نام « سده» را گرفته شده از صد می دانند.

ابوریحان بیرونی می نویسد: « سده گویند یعنی صد و آن یادگار اردشیر بابکان ساسانی است و در علت و سبب این جشن گفته اند که هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند، میان آن و پایان سال عدد صد به دست می آید و برخی گویند علت این است که در این روز، زادگان کیومرث ( پدر نخستین) درست صد تن شدند و یکی از خود را بر همه پادشاه گردانیدند»

و برخی برآنند که در این روز فرزندان مشی و مشیانه به صد رسیدند و نیز آمده : « شمار فرزندان آدم در این روز به صد رسید»

نظر دیگر این که سده، صدمین روز زمستان از تقویم کهن است. زمستان در تقویم کهن 150 روز و تابستان 210 روز بوده است.

برخی گفته اند که این جشن به مناسبت صد روز پیش از به دست آمدن محصول و بلندای غلات است.

استاد مهرداد بهار بر این باور است که واژه ی سده از پارسی کهن به معنی پیدایش و آشکار شدن آمده و آن را برگزاری مراسمی به مناسبت چهلمین روز پدید آمدن خورشید ( یلدا) دانسته و می نویسد: جشن سده سپری شدن چهل روز از زمستان و دقیقا در پایان چله ی بزرگ قرار دارد. البته به جشنی دیگر که در دهم دی ماه برگزار می شده و کمابیش مانند جشن سده بوده هم باید توجه کنیم که در آن نیز آتش ها می افروختند. اگر نخستین روز زمستان را پس از شب یلدا تولد دیگری برای خورشید بدانیم، می توان آن را هماهنگ با جشن گرفتن در دهمین و چهلمین روز تولد، آیین کهن و زنده ی ایرانی دانست ( در سراسر کشور و سرزمین های ایرانی نشین، دهم و چهلم زاد کودک را جشن می گیرند) و واژه ی SADA ( اسم مونث) که به معنی پیدایی و آشکار شدن است، در ایران باستان SADOK و در پارسی میانه SADAG بوده و واژه ی عربی سذق و نوسذق ( معرب نوسده) از آن آمده است

 

پیشینه ی اسطوره ای پیدایش آیین و جشن سده

از اسطوره های جشن سده تنها یکی به پیدایش آتش اشاره دارد

 فردوسی می گوید: « هوشنگ پادشاه پیشدادی که شیوه ی کشت و کار، کندن کاریز و کاشتن درخت را به او نسبت می دهند، روزی در دامنه ی کوه ماری دید و سنگ برگرفت و به سوی مار انداخت و مار فرار کرد. اما از برخورد سنگ ها جرقه ای زد و آتش پدیدار شد .

در نوروزنامه آمده است که: « آفریدون همان روز که ضحاک را بگرفت، جشن سده برنهاد و مردمان که از جور و ستم ضحاک رسته بودند، پسندیدند و از جهت فال نیک، آن روز را جشن کردندی و هر سال تا به امروز، آیین آن پادشاهان نیک عهد را در ایران و دور آن به جای می آورند

 

برگزاری جشن سده

1. تا دوره ی ساسانی: فردوسی آن را به هوشنگ نسبت می دهد و ابوریحان بیرونی و نوروزنامه آن را از فریدون می دانند و همچنین رسمی شدن جشن سده به زمان اردشیر بابکان ساسانی بر می گردد اما در هیچ کدام به شیوه ی برگزاری آن اشاره ای نشده است!

2. پس از ساسانی ها: مورخان و نویسندگانی چون بیرونی، بیهقی، گردیزی و مسکویه از شیوه ی برگزاری جشن سده در دوران غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهی ها و آل زیار تا دوره ی مغول بسیار نوشته اند. از آیین های مردم سندی نداریم اما در حضور پادشاه ها، رسم شعرخوانی بود و نیز پرندگان و جانورهایی به آتش انداخته می شدند و گیاه خوشبو تبخیر می کردند تا بدی های آن را برطرف کنند.

3. هم اکنون: در مازندران، کردستان، لرستان، و سیستان و بلوچستان روستایی ها، کشاورزها، چوپان ها و چادرنشینها نزدیک غروب یکی از روزهای زمستان ( آغاز نیمه یا پایان زمستان) روی پشت بام، دامنه ی کوه، نزدیک زیارتگاه، کنار چراگاه یا کشتزار آتشی افروخته و بنا بر سنتی کهن پیرامون آن گرد می آیند بدون آنکه نام جشن سده بر آن نهند.

اما در کرمان جشن سده یا سده سوزی در میان همه ی مردم کرمان، چه مسلمان، چه زرتشتی و چه کلیمی رواج دارد که همه ساله در دهم بهمن ماه برگزار می شود. در میان چادرنشینهای بافت و سیرجان سده سوزی چوپانی برگزار می شود که شب دهم بهمن آتش بزرگی به نام آتش جشن سده با چهل شاخه از درختان هرس شده که نشان چهل روز ( چله ی بزرگ) است در میدان ده برمی افروزند و می خوانند: « سده سده دهقانی/ چهل کنده ی سوزانی/ هنوز گویی زمستانی»

چنانکه از کتاب ها و اسناد تاریخی برمی آید جشن سده جنبه ی دینی نداشته و همه ی داستان های مربوط به آن غیردینی است و بیشتر جشنی کهن و میهنی به شمار می آید و وارث حقیقی جشن سده نه تنها زرتشتیها، بلکه همه ی ایرانیها هستند، میراثی که به بسیاری از کشورهای همسایه نیز راه یافت





دسته بندی : ایران باستان ,
تاریخ: یکشنبه 1395/11/10 - 16:14 | دیدگاه شما و دیگران: ()